তিথি

অমাৱস্যাত সূৰ্য আৰু চন্দ্ৰৰ নিৰয়ণ দ্ৰাঘিমাংশ একে থাকে। সেই মুহূৰ্তৰ পৰা দ্ৰুতগামী চন্দ্ৰ আগবাঢ়ি যায়, আৰু প্ৰতি অতিৰিক্ত ১২° ব্যৱধানে এটা তিথি সম্পূৰ্ণ কৰে। ১৮০°ৰ পিছত পূৰ্ণিমাত চন্দ্ৰ সূৰ্যৰ বিপৰীতে থাকে, পঞ্চদশ তিথি পূৰ্ণিমা সমাপ্ত কৰি; পিছৰ ১৮০°এ ইয়াক পুনৰ যুতিলৈ লৈ আহে আৰু অমাৱস্যা সমাপ্ত কৰে। ১২°কৈ ত্ৰিশটা তিথিয়ে প্ৰায় ২৯.৫ দিনৰ এটা সংযুতি মাহৰ ৩৬০° চক্ৰ গঠন কৰে।

চন্দ্ৰৰ বেগ দিনে প্ৰায় ১২°ৰ পৰা ১৫° আৰু সূৰ্যৰ প্ৰায় ৫৭'ৰ পৰা ৬১'লৈ সলনি হোৱাৰ বাবে ১২° আগবাঢ়িবলৈ লগা সময় স্থিৰ নহয়। এটা তিথি প্ৰায় ১৯ৰ পৰা ২০ ঘণ্টাৰ দৰে চুটি বা প্ৰায় ২৬ৰ পৰা ২৭ ঘণ্টাৰ দৰে দীঘল হ'ব পাৰে। পঞ্জিকাৰ কোনো ত্ৰুটি নহয়, এই পৰিৱৰ্তনশীলতাৰ বাবেই তিথি বাদ পৰা আৰু পুনৰাবৃত্তি হোৱাৰ ঘটনা ঘটে, যিয়ে নতুনকৈ শিকাসকলক বিমোৰত পেলায়।

প্ৰতিটো পক্ষৰ ভিতৰত তিথিবোৰৰ নাম সংস্কৃত ক্ৰমবাচক শব্দত। প্ৰতিপদ, দ্বিতীয়া, তৃতীয়া, চতুৰ্থী, পঞ্চমী আৰু এনেদৰে চতুৰ্দশীলৈ, তাৰ পিছত পূৰ্ণিমাত শুক্ল পক্ষ আৰু অমাৱস্যাত কৃষ্ণ পক্ষ শেষ হয়। একাদশী, চতুৰ্থী আৰু অষ্টমী সিহঁতৰ সৈতে জড়িত ব্ৰত-উপাসনাৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।

পৰম্পৰাই প্ৰতিটো পক্ষৰ পোন্ধৰটা তিথিক পাঁচটা পুনৰাবৃত্ত শ্ৰেণীত ভাগ কৰে। নন্দা তিথি (১ম, ৬ষ্ঠ, ১১শ) আনন্দৰ সৈতে, ভদ্ৰা (২য়, ৭ম, ১২শ) স্থিৰতাৰ সৈতে, জয়া (৩য়, ৮ম, ১৩শ) বিজয়ৰ সৈতে, ৰিক্তা (৪ৰ্থ, ৯ম, ১৪শ) শূন্যতাৰ সৈতে, আৰু পূৰ্ণা (৫ম, ১০ম, ১৫শ) পূৰ্ণতাৰ সৈতে জড়িত। মুহূৰ্তৰ ব্যৱহাৰত ৰিক্তা তিথিবোৰ সাধাৰণতে আৰম্ভণিৰ বাবে এৰাই চলা হয়, যদিও কিবা আঁতৰোৱা বা শেষ কৰাৰ উদ্দেশ্যে কৰা কামৰ বাবে সেইবোৰ গ্ৰহণযোগ্য বুলি ধৰা হয়।

দিনটোৰ নামকৰণৰ বাবে বেছিভাগ পৰম্পৰাই স্থানীয় সূৰ্যোদয়ত চলি থকা তিথি, অৰ্থাৎ উদয় তিথি ব্যৱহাৰ কৰে। কেতিয়াবা এটা চুটি তিথি এটা সূৰ্যোদয়ৰ পিছত আৰম্ভ হৈ পিছৰটোৰ আগতেই শেষ হয়, ফলত ই কোনো সূৰ্যোদয়কে স্পৰ্শ নকৰে; সেই তিথিক ক্ষয় তিথি বোলা হয় আৰু তাৰিখৰ ক্ৰম জাপ মৰা যেন লাগে। বিপৰীত ক্ষেত্ৰত, দুটা ক্ৰমাগত সূৰ্যোদয় সামৰি লোৱা দীঘল তিথি হৈছে বৃদ্ধি বা অধিক তিথি, আৰু দুদিনত একেটা সংখ্যাই ছপা হয়।

বহু ব্ৰত-উপাসনাই সূৰ্যোদয়ৰ নিয়মৰ সলনি নিজৰ সময়ৰ প্ৰয়োজনীয়তা মানে। গণেশ চতুৰ্থীৰ পূজা পৰম্পৰাগতভাৱে মধ্যাহ্নত চলি থকা চতুৰ্থীৰে নিৰ্ধাৰণ হয়, কৃষ্ণ জন্মাষ্টমীয়ে মাজনিশাৰ অষ্টমীলৈ চায়, আৰু দীপাৱলীৰ লক্ষ্মী পূজা প্ৰদোষ নামৰ সন্ধিয়াৰ গোধূলি কালত অমাৱস্যাৰ সৈতে জড়িত। একাদশীৰ উপবাসৰ ওপৰঞ্চি নিয়মো আছে। আগৰ তিথিটো ভোৰৰ সময়ছোৱাৰ সৈতে কিমান মিলি আছে, সেয়া বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ে নিজৰ ধৰণে পৰীক্ষা কৰে, সেয়েহে দুখন পঞ্জিকাত একাদশী এদিনৰ ব্যৱধানত পৰিব পাৰে।

বৈদিক চাৰ্টত নক্ষত্ৰৰ লগতে জন্ম তিথিও লিপিবদ্ধ কৰা হয়, আৰু কিছুমান পৰিয়ালে সৌৰ তাৰিখৰ সলনি চান্দ্ৰ তিথিত জন্মদিন পালন কৰে। পিতৃ-পুৰুষৰ বাৰ্ষিক শ্ৰাদ্ধও সংশ্লিষ্ট চান্দ্ৰ মাহত মৃত্যুৰ তিথিৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা হয়, সেয়েহে নাগৰিক তাৰিখ প্ৰতি বছৰে সলনি হয়। ব্যাখ্যাৰ ক্ষেত্ৰত, পূৰ্ণিমা বা অমাৱস্যাত জন্মই মনোযোগ আকৰ্ষণ কৰে, কিয়নো তেতিয়া চন্দ্ৰ আটাইতকৈ উজ্জ্বল বা অদৃশ্য, আৰু জ্যোতিষীসকলে এই অৱস্থাক চন্দ্ৰৰ শক্তিৰ মূল্যায়নত অন্তৰ্ভুক্ত কৰে।

কিছুমান পৰিয়ালে নামকৰণ আৰু অন্নপ্ৰাশনৰ দৰে প্ৰাৰম্ভিক সংস্কাৰৰ তাৰিখ বাছনি কৰোঁতে নৱজাতকৰ জন্ম তিথিও টুকি ৰাখে, আৰু বহু ব্ৰত প্ৰতিমাহে পুনৰাবৃত্ত হোৱা তিথিৰ সৈতে জড়িত, যেনে ত্ৰয়োদশীত প্ৰদোষ ব্ৰত আৰু কৃষ্ণ পক্ষৰ চতুৰ্থীত সংকষ্টী চতুৰ্থী।

১২°ৰ সীমা যেতিয়াই পাৰ হয়, তিথি তেতিয়াই আৰম্ভ হয়, মাজনিশা বা পঞ্জিকাৰ তাৰিখৰ সৈতে ইয়াৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই। ইয়াৰ সমাপ্তিৰ মুহূৰ্তটো সমগ্ৰ বিশ্বতে একেটা ক্ষণ, স্থানীয় ঘড়ীত যি সময়েই দেখুৱাওক, সেয়েহে বেলেগ ঠাইত ই বেলেগ সময়ত আৰম্ভ নহয়। আৰু তিথি কৰণৰ পৰা বেলেগ, যি ইয়াৰে আধা, আৰু পঞ্চাঙৰ যোগৰ পৰাও বেলেগ, যিয়ে দুয়োটা দ্ৰাঘিমাংশৰ পাৰ্থক্যৰ সলনি যোগফললৈ লৈ কাম কৰে। সেই অংগবোৰৰ বাবে পঞ্চাং, কৰণ আৰু যোগ (পঞ্চাং) চাওক।