અષ્ટકૂટ ગુણ મિલાન

36 ગુણ સરખે ભાગે વહેંચાયેલા નથી. દરેક કૂટનો મહત્તમ અંક એકથી આઠ સુધી વધે છે: વર્ણ 1, વશ્ય 2, તારા 3, યોનિ 4, ગ્રહ મૈત્રી 5, ગણ 6, ભકૂટ 7 અને નાડી 8. આ ભારાંકન સમજીવિચારીને રખાયું છે, પાછળના કૂટ, ખાસ કરીને ભકૂટ અને નાડી, સૌથી વધુ મહત્ત્વના ગણાય છે, અને બંને મળીને 36માંથી 15 ગુણ ધરાવે છે.

આઠે કૂટ દરેક વ્યક્તિની ફક્ત બે બાબતોમાંથી નીકળે છે, ચંદ્રની રાશિ અને ચંદ્રનું નક્ષત્ર. તેથી જન્મસમય માત્ર અંદાજિત હોય ત્યારે પણ આ પદ્ધતિ વાપરી શકાય છે. તેના જ કારણે તેની મર્યાદાઓ પણ બંધાય છે, જેની ચર્ચા નીચે છે. આ નિયમો લગ્ન-મેળાપની પરંપરાગત પ્રણાલીમાંથી આવ્યા છે, અને પ્રાદેશિક પ્રથાઓ તેની વિગતો પૂરી પાડે છે.

વર્ણ ચંદ્ર રાશિઓને ચાર વર્ગમાં વહેંચે છે, સૌથી ઉપર જળ રાશિઓ (કર્ક, વૃશ્ચિક, મીન), પછી અગ્નિ, પૃથ્વી અને વાયુ રાશિઓ, અને વરનો વર્ગ કન્યાના વર્ગ જેટલો કે તેથી ઊંચો હોય ત્યારે તેનો એક ગુણ આપે છે. વશ્ય રાશિઓને ચતુષ્પદ, માનવ, જળચર, વનચર અને કીટ જેવી શ્રેણીઓમાં વહેંચે છે, અને એક જીવનસાથીનો સ્વભાવ બીજાના સ્વભાવ સાથે કેટલી સહેલાઈથી મેળ ખાય છે તે આંકે છે.

તારા એક જીવનસાથીના નક્ષત્રથી બીજાના નક્ષત્ર સુધી બંને દિશામાં ગણતરી કરે છે અને દરેક ગણતરીને નવથી ભાગે છે; શેષ વિપત, પ્રત્યક કે નૈધન તારા પર આવે તો પ્રતિકૂળ ગણાય છે, અને દરેક દિશા વધુમાં વધુ દોઢ ગુણની હોય છે. યોનિ દરેક નક્ષત્રને ચૌદ પ્રાણી પ્રતીકોમાંનું એક આપે છે; એક જ પ્રાણી હોય તો પૂરા ગુણ અને બિલાડી-ઉંદર જેવા સ્વાભાવિક શત્રુઓ માટે શૂન્ય. ગ્રહ મૈત્રી બંને ચંદ્ર રાશિઓના સ્વામી ગ્રહોની તુલના નૈસર્ગિક મિત્રતા, સમતા અને શત્રુતાના પરંપરાગત કોષ્ટક વડે કરે છે.

ગણ 27 નક્ષત્રોને ત્રણ સ્વભાવમાં વહેંચે છે, દરેકમાં નવ નક્ષત્રો. દેવ સૌમ્ય છે, મનુષ્ય માનવીય અને રાક્ષસ ઉગ્ર. સરખા સ્વભાવને પૂરા ગુણ મળે છે. રાક્ષસની દેવ કે મનુષ્ય સાથેની જોડીને સૌથી ઓછા ગુણ મળે છે, સામાન્ય રીતે શૂન્ય કે એક. પછી ભકૂટ માપે છે કે બંને ચંદ્ર રાશિઓ એકબીજાથી કેટલી દૂર છે. 2–12, 5–9 કે 6–8ના સંબંધને શૂન્ય ગુણ મળે છે અને ભકૂટ દોષ ઊભો થાય છે; બાકીના દરેક સંબંધને પૂરા સાત ગુણ મળે છે.

નાડી દરેક નક્ષત્રને આદિ, મધ્ય કે અંત્ય તરીકે વર્ગીકૃત કરે છે. બંને જીવનસાથીની નાડી એક જ હોય ત્યારે કૂટને શૂન્ય ગુણ મળે છે, નાડી દોષ, અને સૌથી વધુ ભાર ધરાવતો હોવાથી પરંપરાગત રીતે તે સૌથી ગંભીર એકલ અસંગતિ ગણાય છે. ફક્ત આ ત્રણ કૂટના મેળથી કુલ સ્કોર 21 ગુણ જેટલો બદલાઈ શકે છે, તેથી જ સમાન કુલ સ્કોર ધરાવતાં બે યુગલોનું મૂલ્યાંકન ઘણું જુદું આવી શકે છે.

જ્યોતિષીઓ એવા અપવાદો સ્વીકારે છે જે શૂન્ય સ્કોરને નિષ્પ્રભાવી કરે છે. બંને ચંદ્ર રાશિઓનો સ્વામી એક જ હોય અથવા તેમના સ્વામીઓ મિત્ર હોય ત્યારે ભકૂટ દોષ સામાન્ય રીતે બાજુએ મુકાય છે. જીવનસાથીઓની ચંદ્ર રાશિ એક જ પણ નક્ષત્ર જુદાં હોય, અથવા નક્ષત્ર એક જ પણ પાદ જુદાં હોય, ત્યારે નાડી દોષ ઘણી વાર રદ થયેલો ગણાય છે. કયા અપવાદો સ્વીકારાય અને રદ થયેલા ગુણ કુલમાં પાછા ઉમેરાય કે નહીં, તે પરંપરા મુજબ બદલાય છે.

વધુ તફાવત અયનાંશથી આવે છે. નક્ષત્રની સીમા પાસે રહેલો ચંદ્ર નક્ષત્ર બદલી શકે છે, અને તેની સાથે ઘણા ગુણ પણ બદલાય છે. કોને કન્યા અને કોને વર ગણવામાં આવે છે તે પણ મહત્ત્વનું છે, કારણ કે વર્ણ, ગણ અને મોટાભાગનાં વશ્ય કોષ્ટકો આ બે સ્થાનને જુદા ગુણ આપે છે. તમિલનાડુ, કેરળ અને આસપાસના પ્રદેશોમાં સંબંધિત દશ પોરુથમ પદ્ધતિ પસંદ કરાય છે. તેમાં રજ્જુ અને વેધ સહિત દસ પરિબળો હોય છે, જેનો સરવાળો કરવાને બદલે પાસ કે નાપાસ તરીકે નિર્ણય લેવાય છે.

ગુણ મિલાન ફક્ત બંને ચંદ્રને જ વાંચે છે, તેથી તે સપ્તમ ભાવ, તેના સ્વામી, શુક્ર, નવમાંશ કે દરેક વ્યક્તિની દશાઓના સમય વિશે સીધું કશું કહેતું નથી. તેથી પરંપરાગત જ્યોતિષી તેને પ્રથમ ગળણી તરીકે ગણે છે. મધ્યમ સ્કોર સાથે વ્યક્તિગત કુંડળીઓ બળવાન હોય તો મેળ ચાલી શકે એવો ગણાય, અને ઊંચો સ્કોર એકલો અન્યત્ર રહેલી ગંભીર ચિંતાઓને દબાવી શકતો નથી. મંગળ દોષ મંગળની સ્થિતિ પરથી અલગથી તપાસાય છે.

તેથી ઘણા પરિવારો અને જ્યોતિષીઓ કૂટ કોષ્ટકની સાથે બંને જન્માક્ષરનું સાથે-સાથે વાચન કરે છે, જેમાં સપ્તમ ભાવ, શુક્ર અને નવમાંશ જોવાય છે, અને લગ્નનાં પ્રારંભિક વર્ષોમાં દરેક વ્યક્તિની ચાલનારી દશાઓ સામાન્ય રીતે સહાયક છે કે નહીં તે પણ.