भाव

भाव म्हणजे ज्योतिष कुंडलीच्या बारा विभागांपैकी एक. प्रत्येक भाव आयुष्याच्या एका क्षेत्राचा प्रतिनिधी असतो. पहिल्या भावात शरीर आणि स्वतःचे अस्तित्व, बाराव्यात व्यय आणि मोक्ष, आणि या दोहोंमध्ये कुटुंब, पराक्रम, घर, संतती, रोग, भागीदारी, उलथापालथ, भाग्य, कर्म आणि लाभ बसलेले आहेत. बारा मिळून संपूर्ण आयुष्य व्यापतात. एकटा कोणताही भाव पूर्ण कहाणी सांगत नाही.

सगळे काही लग्नावर टांगलेले असते, म्हणजे जन्माच्या क्षणी पूर्वेला उगवणाऱ्या राशीवर. पहिला भाव तिथूनच सुरू होतो. बाकीचे अकरा क्रमाने पुढे चालतात. लग्न जवळपास दर दोन तासांनी बदलते, म्हणून अचूक जन्मवेळच भावांवर आधारलेले वाचन शक्य करते. वेळ चुकली तर बारा भाव तिच्यासोबत सरकतात.

राशी म्हणजे राशिचक्राचा तीस अंशांचा स्थिर तुकडा. तिला स्वतःचा स्वामी आणि स्वतःचा स्वभाव असतो, आणि एका दिवशी जन्मलेल्या सर्वांसाठी ती तीच राहते. भाव हा आयुष्याचा विषय आहे, आणि कोणती राशी कोणता भाव उचलेल हे पूर्णपणे तुमच्या लग्नावर अवलंबून असते. लोक दोन्ही गोष्टींची गल्लत करतात, कारण पूर्ण-राशी पद्धतीत एक राशी बरोबर एक भाव सांभाळते, त्यामुळे कागदावर दोन्हींच्या सीमा सारख्याच दिसतात.

यामुळेच एकच ग्रह दोन कुंडल्यांत दोन वेगळे अर्थ देतो. मीनेत बसलेला गुरू दोन्हीकडे स्वतःच्याच राशीत असतो. मकर लग्नासाठी आकाशाचा तो भाग तृतीय भाव आहे, कर्क लग्नासाठी नवम. राशी सांगते ग्रह कसा वागेल. भाव सांगतो तो आयुष्याच्या कोणत्या भागावर काम करेल.

ज्योतिषातले बहुतेक नियम एका भावावर नाही, भावांच्या गटावर बोट ठेवतात. केंद्र भाव, म्हणजे कोन, पहिला, चौथा, सातवा आणि दहावा आहेत, आणि ते खांबांसारखे कुंडली तोलून धरतात. त्रिकोण पहिला, पाचवा आणि नवम, शुभ त्रिकोण. दुःस्थाने, कष्टाचे भाव, सहावा, आठवा आणि बारावा. उपचय भाव, वाढणारे भाव, तिसरा, सहावा, दहावा आणि अकरावा, आणि ते काळ आणि कष्टाबरोबर सुधारतात.

दुसरे वर्गीकरण बारा भावांना हेतूच्या चार त्रिकोणांत पाहते. धर्मात भाव 1, 5 आणि 9; अर्थात 2, 6 आणि 10; कामात 3, 7 आणि 11; मोक्षात 4, 8 आणि 12. स्वामित्व स्थानाइतकेच महत्त्वाचे असते. त्रिषडाय भावांचे स्वामी, म्हणजे तिसऱ्या, सहाव्या आणि अकराव्याचे, कमी शुभ मानले जातात, आणि दुसऱ्या व सातव्याचे स्वामी आयुष्याचा प्रश्न आला की मारक ठरतात.

जवळजवळ सगळे ज्योतिष पूर्ण-राशी भावांनी चालते. लग्नाची अख्खी राशी पहिला भाव होते आणि पुढची प्रत्येक राशी पुढचा भाव, त्यामुळे भाव आणि राशीच्या सीमा एकत्र येतात. अंशांवर आधारलेली विभागणी, जिला भाव चलित म्हणतात, राशींच्या जागी आकाश कापते, आणि भाव असमान आकाराचे निघतात. अशा अनेक पद्धती वापरात आहेत. राशीच्या काठावर बसलेला ग्रह पूर्ण-राशी कुंडलीत एका भावात आणि चलितात शेजारच्या भावात पडू शकतो, म्हणून बरेच ज्योतिषी निर्णय घेण्याआधी दोन्ही पाहतात.

सुरुवात लग्न आणि लग्नेशापासून करा. मग ज्या भावाची काळजी आहे त्याकडे वळा, त्याची राशी, त्यात बसलेले ग्रह, त्याच्या स्वामीची स्थिती आणि बल, आणि त्यावर पडणाऱ्या दृष्टी. त्यानंतर त्याचा नैसर्गिक कारक तोला. दशा आणि गोचर सगळ्यात शेवटी, कारण ते वेळ देतात, अर्थ नाही. नवशिके रिकाम्या भावाबद्दल सर्वाधिक चुकतात. प्रत्येक भाव आपल्या राशीतून आणि आपल्या स्वामीतून बोलतच राहतो, म्हणून ज्यात एकही ग्रह नाही तो भावही कधी गप्प नसतो.