कुण्डली

कुण्डली तीनवटा तथ्यमा अडिएको हुन्छ। जन्म मिति, घडीको समय र स्थान चाहिन्छ। स्थानले अक्षांश, देशान्तर र त्यस दिन लागू समय क्षेत्र दिन्छ, जसले गर्दा स्थानीय घडीको समयलाई विश्व समय (UT) मा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ। त्यही एउटा क्षणबाट सूर्य, चन्द्रमा, बुध, शुक्र, मंगल, बृहस्पति र शनिका खगोलीय स्थितिहरू गणना गरिन्छ, साथै चन्द्र पातहरू राहु र केतुको पनि, जुन सधैं ठ्याक्कै १८०° को दूरीमा हुन्छन्।

वैदिक ज्योतिष निरयण (sidereal) भएकाले प्रत्येक भोगांशबाट अयनांश घटाइन्छ। यो विषुव-आधारित र तारा-आधारित राशिचक्रबीचको अन्तर हो, जुन लाहिरी पद्धति अनुसार हाल २४° भन्दा अलि बढी छ। त्यसपछि लग्नको पालो आउँछ। स्थानीय नाक्षत्र समय र जन्म अक्षांशले मिलेर त्यस क्षण पूर्वी क्षितिजमा उदाउँदै गरेको राशिचक्रको अंश बताउँछन्। चार्टका बाँकी सबै कुरा यिनै दुई चरणमा आधारित हुन्छन्।

ग्रहहरू यति बिस्तारै चल्छन् कि केही मिनेटले तिनको राशि विरलै बदलिन्छ। लग्नको कुरा फरक हो। सम्पूर्ण राशिचक्र झन्डै एक दिनमा उदाउँछ, त्यसैले लग्नले औसतमा लगभग हरेक दुई घण्टामा राशि बदल्छ। अक्षांश अनुसार केही राशि छिटो पार हुन्छन् र केही ढिलो। लग्न सर्दा हरेक भाव पनि सँगै सर्छ, र प्रत्येक भावको स्वामित्व पनि।

विभागीय चार्टहरू अझ संवेदनशील हुन्छन्। नवांश लग्न औसतमा लगभग हरेक तेह्र मिनेटमा बदलिन्छ, र सूक्ष्म वर्गहरू एक-दुई मिनेटमै पल्टिन सक्छन्। त्यसैले ज्योतिषीहरू समय कसरी अभिलेख गरिएको थियो भनेर सोध्छन्। कतिपयले जन्म समय शोधन पनि गर्छन्, जसमा सम्भावित समयहरूलाई जीवनका ज्ञात घटनाहरूसँग दशा र गोचर मेल नखाएसम्म जाँचिन्छ।

देखिने वर्ग वा हीरा आकार राशि चार्ट, अर्थात् D1 हो। पूर्ण-राशि भाव पद्धतिमा लग्न भएको राशि पहिलो भाव बन्छ, अर्को राशि दोस्रो, र यसरी बाह्रै भावसम्म। क्रमशः यी भावले आफू, धन र वाणी, भाइबहिनी र पराक्रम, घर र आमा, सन्तान र बुद्धि, द्वन्द्व र सेवा, साझेदारी, आयु र रूपान्तरण, भाग्य र धर्म, पेसा, लाभ, र हानि वा मुक्तिलाई समेट्छन्।

सोह्र विभागीय चार्ट मिलेर षोडशवर्ग बन्छ। प्रत्येकले राशिलाई साना भागमा बाँड्छ, जसले जीवनको एउटा क्षेत्रलाई विस्तारमा अध्ययन गर्न दिन्छ। विवाह र ग्रहहरूको आन्तरिक बलका लागि नवांश (D9), पेसाका लागि दशांश (D10), सन्तानका लागि सप्तांश (D7), र यसै क्रममा अरू। यिनका साथमा विंशोत्तरी दशाको कालक्रम हुन्छ, जुन चन्द्रमाको आफ्नो नक्षत्रभित्रको ठ्याक्कै स्थितिबाट गणना गरिन्छ, र अष्टकवर्ग, जुन गोचरका लागि प्रत्येक राशि कति सहयोगी छ भनेर जाँच्ने अंक-आधारित प्रणाली हो।

परम्परागत विश्लेषण लग्न र लग्नेशबाट सुरु हुन्छ, किनकि यिनले शरीर र जीवनको सामान्य दिशा बताउँछन्। त्यसपछि ज्योतिषीले कुन ग्रह कुन भावमा बसेका छन् र कुन भावका स्वामी छन्, तिनको गरिमा (उच्च, स्वराशि, मित्रराशि, नीच) कस्तो छ, तिनले कहाँ दृष्टि पार्छन्, र ती संयोजनले कुन योग बनाउँछन् भनेर हेर्छन्। हरेक ग्रहले आफूबाट सातौं भावमा दृष्टि राख्छ; मंगल, बृहस्पति र शनिका आफ्नै थप दृष्टि पनि हुन्छन्।

परम्परामा यी संयोजनहरूको विस्तृत सूची पाइन्छ, तर कुनै पनि योगलाई एक्लै पढिँदैन। जन्म चार्टको सम्भावनालाई समयसँग तौलिन्छ: सम्बन्धित दशा चलिरहेको र गोचरले साथ दिएको बेला फल अपेक्षा गरिन्छ। धेरै ज्योतिषीहरूले निष्कर्ष निकाल्नुअघि चन्द्रमाबाट पनि (चन्द्र लग्न) चार्ट पढ्छन् र नवांशसँग मिलाएर हेर्छन्।

एउटा सामान्य गल्ती भनेको एउटै स्थितिलाई फैसला मान्नु हो, जस्तै सातौंमा पाप ग्रह वा नीच ग्रह। त्यसअघि नीच भंग जस्ता रद्द नियम, भावेशको बल र शुभ ग्रहहरूको दृष्टि जाँच्नुपर्छ। अर्को गल्ती भनेको फरक अयनांश वा भाव पद्धतिले बनाइएका दुई प्रिन्टआउट तुलना गरेर एउटा गलत छ भन्ठान्नु हो; ती केवल फरक परम्परामा आधारित हुन्छन्।

परम्परा आफैंले कुण्डलीलाई निश्चित पटकथा होइन, प्रवृत्ति र समयको नक्साका रूपमा प्रस्तुत गर्छ। ज्योतिषीहरू चार्टले के सङ्केत गर्छ भनेर बोल्छन्, निश्चित परिणामको होइन, र सावधान विश्लेषणले सधैं एउटै कारक होइन, सम्पूर्ण चार्टलाई तौलन्छ।