अनुकूलता — गुण मिलान
अष्टकूट विवाह मिलानका पछाडिका आठ कूट।
- अष्टकूट गुण मिलानगुण मिलान, अष्टकूटअष्टकूट गुण मिलान भनेको दुई व्यक्तिको चन्द्र नक्षत्र र चन्द्र राशिलाई आठ कूट (कारक) मा तुलना गरेर ३६ गुणमध्ये संयुक्त अंक निकाल्ने विवाह अनुकूलता जाँच्ने परम्परागत वैदिक विधि हो।
- वर्ण कूटवर्ण आठ अष्टकूट कारकमध्ये पहिलो हो, १ गुण बराबर। यसले अहं र स्वभाव मूल्यांकन गर्न जोडीको चन्द्र राशिको वर्ग (ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य, शूद्र) तुलना गर्छ।
- वश्य कूटवश्य दोस्रो अष्टकूट कारक हो, २ गुण बराबर। यसले जोडीको चन्द्र राशिबीचको पारस्परिक आकर्षण र प्रभाव नाप्छ, जुन चतुष्पद, मानव र जलचर जस्ता वर्गमा समूहबद्ध हुन्छ।
- तारा कूटतारा कुटतारा तेस्रो अष्टकूट कारक हो, ३ गुण बराबर। यसले स्वास्थ्य र भाग्य जाँच्न नौ-तह नवतारा चक्रमा एक जोडीको जन्म ताराबाट अर्कोको जन्म तारा गन्छ।
- योनि कूटयोनि चौथो अष्टकूट कारक हो, ४ गुण बराबर। प्रत्येक नक्षत्र एउटा जनावर (योनि) सँग जोडिन्छ, र यो जोडीले शारीरिक र सहज अनुकूलता नाप्छ।
- ग्रह मैत्री कूटग्रह मैत्री पाँचौं अष्टकूट कारक हो, ५ गुण बराबर। यसले मानसिक र बौद्धिक मित्रता जाँच्न जोडीको चन्द्र राशिका स्वामी तुलना गर्छ।
- गण कूटगण छैटौं अष्टकूट कारक हो, ६ गुण बराबर। प्रकृति र दृष्टिकोण मूल्यांकन गर्न यसले नक्षत्रलाई तीन स्वभावमा छुट्याउँछ: देव (दैवी), मनुष्य (मानव) र राक्षस (आसुरी)।
- भकूट दोषभकूट दोष गुण मिलानमा तब हुन्छ जब जोडीको चन्द्र राशि २–१२, ५–९ वा ६–८ अक्षमा पर्छ, जसले भकूट कूटको ७ मध्ये ० अंक ल्याउँछ।
- नाडी दोषनाडी दोष गुण मिलानमा तब उत्पन्न हुन्छ जब दुवै जोडीको एउटै नाडी (आदि, मध्य वा अन्त्य) हुन्छ, जसले सबैभन्दा बढी भार भएको नाडी कूटमा ८ मध्ये ० अंक ल्याउँछ।
अष्टकूट मिलान कसरी काम गर्छ
अष्टकूट गुण मिलान विवाह अनुकूलता मूल्यांकन गर्ने परम्परागत उत्तर भारतीय विधि हो। यसले दुवै जोडीको चन्द्र नक्षत्र र राशिलाई आठ कूटमा तुलना गर्छ, जसको कुल मूल्य ३६ अंक (गुण) हुन्छ। प्रत्येक कूटले सम्बन्धको फरक तह हेर्छ, र महत्त्वअनुसार यसको भार बढ्दै जान्छ: वर्ण १ अंक, वश्य २, तारा ३, योनि ४, ग्रह मैत्री ५, गण ६, भकूट ७ र नाडी ८।
हल्का कूटहरू स्वभाव र दैनिक सहजतासँग सम्बन्धित छन्: वर्ण आध्यात्मिक दृष्टिकोणसँग, वश्य पारस्परिक प्रभावसँग, तारा जन्म नक्षत्रको शुभतासँग, योनि शारीरिक र सहज प्रवृत्तिगत अनुकूलतासँग, र ग्रह मैत्री चन्द्र राशिका स्वामीबीचको मित्रतासँग, जसले मानसिक तालमेल झल्काउँछ। गणले देव, मनुष्य र राक्षस स्वभावको तुलना गर्छ। सबैभन्दा भारी दुई कूट परिवारको कल्याण र समृद्धिसँग जोडिएको भकूट, र स्वास्थ्य तथा सन्तानसँग जोडिएको नाडी हुन्; यीमध्ये कुनैमा शून्य अंक आए त्यसलाई भकूट दोष वा नाडी दोष भनिन्छ।
परम्परागत रूपमा १८ वा सोभन्दा बढी कुल अंक स्वीकार्य मानिन्छ; त्यसभन्दा माथि, धेरै ज्योतिषीहरूले लगभग २५ वा बढीलाई राम्रो र ३३ वा बढीलाई उत्कृष्ट भन्छन्, यद्यपि ठ्याक्कै सीमा स्रोतअनुसार फरक पर्छ। तर कुल अंक सुरुआती बिन्दु मात्र हो। नाडी र भकूट दोषका परिहार परम्परामा सूचीबद्ध छन्, मांगलिक दोषलाई दुवै चार्टका लागि छुट्टै मूल्यांकन गरिन्छ, र अनुभवी ज्योतिषीले दुवैको सम्पूर्ण कुण्डली पनि तुलना गर्छन्, विशेष गरी सातौं भाव र नवांश। गुण मिलानलाई अन्तिम फैसला होइन, सोचविचारपूर्ण निर्णयको एउटा आधारका रूपमा पढ्नु उत्तम हुन्छ।